Główna

Katedra św. Jana Ewangelisty w Kwidzynie

Kompleks katedry kwidzyńskiej połączonej z zamkiem kapituły pomezańskiej jest jednym z najbardziej specyficznych i imponujących zabytków gotyckiej architektury XIV wieku. Budowla powstała w latach 1343-1380. Łączna długość katedry wynosi 86 m i dzieli się na chór i trzynawowy korpus kościoła o charakterze pseudobazyliki. Nad nawą główną, której wysokość wynosi 18,2 m, znajduje się sklepienie gwiaździste w bogatej wersji ośmioramiennej.
Po południowo–zachodniej stronie katedry wznosi się potężna wieża, która pełniła dwie funkcje – z jednej strony była wieżą dzwonną kościoła, z drugiej zaś strony stanowiła główną wieżę obronną zamku. Wysokość wieży wynosi 59 m. Wokół całej katedry biegnie ganek obronny, który połączony jest z systemem obronnym zamku. Katedra kwidzyńska była w ten sposób jedyną budowlą sakralną o charakterze obronnym w Prusach Zakonnych.
Architektoniczną perłę stanowi południowy portyk katedry, wzniesiony z wapienia gotlandzkiego o formach wczesnogotyckich, który w architekturze średniowiecznych Prus był jedyną tego typu budowlą. Nad nim znajduje się unikatowe dzieło sztuki – średniowieczna mozaika z przedstawieniem św. Jana Ewangelisty wykonana prawdopodobnie przez artystów z Wenecji. Tego typu mozaiki podziwiać możemy jedynie w Pradze i Rawennie.
W latach 1393/1394 doszło w Katedrze do pamiętnych wydarzeń. W dniu 2 maja 1393 roku Dorota z Mątów dała się zamurować w jednej z cel. Całe dnie spędzała w ciasnym pomieszczeniu, znajdującym się w dolnej części chóru, modląc się i codziennie przyjmując komunię świętą. Wielu pielgrzymów przybywało do pobożnej Doroty, aż do momentu jej śmierci w dniu 25 lipca 1394 roku.
Miejsce swojego ostatniego spoczynku znaleźli tutaj trzej wielcy mistrzowie Zakonu Krzyżackiego. Ich groby zostały odkryte podczas badań archeologicznych przeprowadzonych w roku 2007, a następnie udostępnione zwiedzającym.
krypta1
krypta2
krypta3
krypta4

Krypta Wielkich Mistrzów

Podczas badań archeologicznych w 2006 w kwidzyńskiej katedrze odnaleziono zagadkową kryptę, z niecodziennym pochówkiem trzech osób, której badanie doprowadziło do zaskakujących wyników.
Przeprowadzone badania interdyscyplinarne potwierdziły, że odkryte szkielety należały do wielkich mistrzów Zakonu Krzyżackiego – Ludolfa Königa i Wernera von Orselna i Henryka von Plauena. Wyniki z tych badań pokrywają się z źródłami pisanymi. Charakterystyczne cechy anatomiczne szkieletów (urazy, budowa, zwyrodnienia itd.), wiek w chwili śmierci oraz wyniki DNA, dają mocną podstawę do tego twierdzenia. Jakość odżywiania dwóch wielkich mistrzów (biochemia kości) są podobne do wyników przebadanej populacji w średniowiecznym Gdańsku. Szkielet Henryka von Plauena odróżniał się od pozostałych – badania wykazały, że wielki mistrz ponad dziesięć lat przed śmiercią był odżywiany wyłącznie przetworami mlecznymi, co świadczyłoby pośrednio o jego więziennej diecie.
Mistrz Ludolf König von Wattzau, jak donoszą średniowieczne kroniki, miał poważne problemy ze zdrowiem. Wyniki badań DNA szkieletu potwierdziły zapiski kronikarskie. Badania ujawniły jego predyspozycję do chorób prionowych, głównie do choroby Creutzfeldta-Jakoba (CJD), niektórych postaci choroby Parkinsona i Alzheimera. Badania dendrochronologiczne wszystkich trumien, wyznaczyły daty pochówków np. trumna Wernera von Orselna, została wykonana z drewna sosnowego, które zostało ścięte w 1325 r. wielki mistrz został zamordowany 1330 r.
Krypta kryje w swoim wnętrzu szereg ciekawych elementów.

Krypta południowa – nie miała sklepienia i była pusta. Odkryta została podczas badań archeologicznych 2007 r. Prezbiterium to miejsce wyjątkowe w każdym kościele, a szczególne w mieście diecezjalnym. Zarezerwowane było wzasadzie tylko dla biskupów pomezańskich. Ale były też wyjątki jak to miało miejsce w Kwidzynie. Jak podają kroniki, w prezbiterium katedralnym oprócz biskupów byli pochowani trzej wielcy mistrzowie krzyżaccy i błogosławiona Dorota. Ponieważ ze źródeł średniowiecznych wynika, iż ciało Doroty zostało w roku 1384 ekshumowane po 18 tygodniach i przeniesione do nowego grobu, można przyjąć założenie, że pusta krypta mogła być miejscem pierwotnego pochówku błogosławionej.

Krypta północna – pierwotnie, w partii górnej, miała wybudowaną kolebkę sklepienną. Miała ok. 3,25 m długości i ok. 1,3 m szerokości. Partie ścian i posadzki we wnętrzu krypty, zostały wykonane z cegieł palcówek. Komora została wybudowana niestarannie, co świadczy o pośpiechu wykonania. Pierwotne wejście do krypty znajdowało się najprawdopodobniej od strony korpusu katedry w części zachodniej. Krypta zawierała w sobie trzy pochówki. Odkryte trumny wykonane były z obciosanych toporem dranic sosnowych. W trumnach znajdowały się szkielety męskie. Bardzo pomocne okazały się namalowane freski z I ćw. XVI wieku, które znajdują się w tzw. górnym kościele Katedry. Na freskach przedstawieni są: Werner von Orseln, Ludolf König von Wattzau, Henryk von Plauen.

Jedwabie wydobyte z krypty wielkich mistrzów to wielkie bogactwo ówczesnego świata. Wyodrębniono ponad 30 rodzajów jedwabi – w tym również tkaniny malowane złotem. Udało się odtworzyć kolory występujące na odkrytych fragmentach. Badania wykazały, że występowały barwy zarezerwowane tylko dla ówczesnych władców (czerwień, błękit). Jakość oraz ornamenty na tkaninie, świadczą jednoznacznie o najwyższym pochodzeniu społecznym pochowanych tam osób, czyli wielkich mistrzów zakonu krzyżackiego. Jak donoszą źródła – podskarbi krzyżaccy dokonywali zakupu jedwabi tylko na ubiór wielkich mistrzów, dla wyposażenia zajmowanych przez nich komnat, na cele liturgiczne oraz na prezenty dla królów i książąt. Kwidzyńskie jedwabie są najstarsze i stanowią największą kolekcję jedwabi w Polsce.

Piec – podczas badania archeologicznych w prezbiterium katedry kwidzyńskiej, na głębokości ok. 2,1 m poniżej legarów drewnianej podłogi odsłonięto lejkowato schodzący w dół układ kamieni polnych. Dochodził bezpośrednio do południowej ściany prezbiterium i wchodził w ławę katedry. Po analizie stwierdzono, że to wtórny piec hutniczy pochodzący z XI-XII w. (jeszcze sprzed budowy prezbiterium katedry).